Diyabet Sözlüğü
Diğer adlar: Acetone
İnsülin yetersiz olduğunda vücut yağları parçalar ve asetona benzer maddeler oluşur;. Tip 1 diyabette insülin eksikse keton yükselir ve bu durum ketoasidoza dönebilir. Bu yüzden keton, özellikle yüksek şeker ve hastalık dönemlerinde ciddiye alınması gereken bir alarmdır. Yüksekliğinde nefeste şekerli/alet kokusu gibi hissedilebilir.
Tanıdan sonra pankreasın kısa bir süre daha az da olsa insülin üretmeye devam ettiği dönemdir. Geçicidir.
Diğer adlar: Basal Insulin, Lantus, Tresiba
Yemekle ilişkili olmayan, vücudun gün boyu ihtiyaç duyduğu arka plan insülinidir. Lantus, Tresiba gibi insülinler bazal insülindir.
Diğer adlar: Beta Cells
Pankreasta insülin üreten hücrelerdir. Tip 1 diyabette bağışıklık sistemi tarafından zarar görür veya yok edilir.
Diğer adlar: Bolus Insulin
Yemeklerle birlikte yapılan, kan şekerini yükselten karbonhidratları karşılamak için kullanılan hızlı etkili insülindir.
Diğer adlar: Correction Dose
Yüksek çıkan kan şekerini düşürmek için yapılan ek insülin dozudur.
Diğer adlar: Glycogen
Karaciğerde depolanan glukoz formudur. Gerektiğinde enerjiye dönüştürülür.
Diğer adlar: Glycosuria
Glukozun idrarda olması durumudur; genellikle kan şekeri yüksekse görülür.
Diğer adlar: Glucagon
Kandaki çok düşük şeker durumunda (şiddetli hipoglisemi) kullanılan acil ilaçtır; glukozu yükseltir.
Diğer adlar: Blood Glucose Meter
Parmak ucundan alınan kanla ölçüm yapan kan şekeri cihazıdır.
Diğer adlar: Gluconeogenesis
Karaciğerin ve böbreğin glikoz üretmesidir; genellikle açlık durumunda görülür.
Diğer adlar: A1C, A1C / HbA1c, Hemoglobin A1c
Son 2–3 aylık ortalama kan şekeri değerini gösteren kan testidir. Diyabet kontrolünün önemli bir göstergesidir.
Kan şekerinin istenen ve güvenli aralıkta olması durumudur. Kişiye göre değişebilir.
Diğer adlar: Novorapid, Humalog, Apidra
Yemekten hemen önce veya sonra yapılan, kısa sürede etki eden insülindir.
Diğer adlar: Hyperglycaemia
Kan şekerinin normalin üzerine çıkmasıdır. Uzun süre yüksek seyretmesi keton oluşumuna ve ciddi sorunlara yol açabilir.
Diğer adlar: Hypoglycaemia
Kan şekerinin normalin altına düşmesidir (genellikle 70 mg/dL altı). Belirtileri: titreme, terleme, çarpıntı, baş dönmesi, dalgınlık.
Diğer adlar: Insulin
Kandaki şekeri hücrelerin içine sokarak enerjiye dönüşmesini sağlayan hayati hormondur. Tip 1 diyabette vücut insülini yeterince üretemez.
Diğer adlar: Insulin Pen
İnsülin uygulamak için kullanılan taşınabilir enjektör benzeri cihazdır. Dozu ayarlayıp yapılır.
Diğer adlar: Insulin Pump
İnsülini vücuda sürekli ve ayarlanabilir şekilde veren cihazdır. Bazal ve bolus insülini taklit eder.
Diğer adlar: Blood Glucose
Kanda bulunan şeker miktarıdır. Glukometre veya sensörlerle ölçülür.
Yemekle alınan karbonhidrat miktarını hesaplayarak doğru insülin dozunu ayarlama yöntemidir.
Diğer adlar: Ketoacidosis, DKA
Yüksek kan şekeri ve yüksek ketonun birlikte görüldüğü, hayati risk taşıyan acil bir tablodur. Acil tıbbi müdahale gerekir.
Diğer adlar: Ketones, Ketosis
Vücut yeterli insülin bulamadığında, enerji için yağları parçalar ve keton adı verilen maddeler oluşur. Kanda veya idrarda ölçülür. Yüksek keton, acil durum olabilir.
Diğer adlar: LADA
Yetişkinlerde görülen, otoimmün temelli tip 1 diyabet benzeri formdur.
Diğer adlar: Islet of Langerhans
Pankreasta insülin ve glukagon üreten hücre gruplarıdır. Tip 1 diyabette bu adacıklar zarar görür.
Diğer adlar: OGTT, Oral Glucose Tolerance Test
Tanı testi; belirli miktar glukoz alındıktan sonra kan şekeri değişiminin ölçülmesidir.
Diğer adlar: Autoantibodies
Bağışıklık sisteminin kendi insülin üreten hücrelere saldırdığını gösteren proteinlerdir. Tip 1 diyabet tanısını destekler.
Diğer adlar: Autoimmune
Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla kendi hücrelerine saldırmasıdır; Tip 1 diyabette pankreastaki beta hücrelerine karşı olur.
Diğer adlar: Sensor, CGM
Kan şekerini gün boyu ölçen ve anlık takip sağlayan cihazlardır. Parmak delme ihtiyacını azaltır.
En az 8 saatlik açlıktan sonra ölçülen glukoz değeridir. Tanı ve takipte kullanılan ölçümlerden biridir.
Sürekli glukoz ölçüm verilerini tek sayfalık özet grafik halinde gösteren rapordur. Gün içindeki yükselme, düşme ve dalgalanmaları anlamayı kolaylaştırır.
drarda albümin adlı proteinin normalden fazla bulunmasıdır. Diyabete bağlı böbrek etkilenmesinin erken işaretlerinden biri olabilir.
Tip 1 diyabet tanısını destekleyebilen otoimmün belirteçlerden biridir. Pankreastaki insülin üreten hücrelere karşı bağışıklık yanıtını gösterebilir.
Diyabetli kişilerde enfeksiyonlar kan şekeri yönetimini zorlaştırabilir. Bu nedenle aşı ve enfeksiyon önleme planı hekimle konuşulmalıdır.
Parmak ölçümü öncesi elde meyve, şekerli gıda veya krem kalması gibi durumlarda ölçüm sonucunun hatalı yüksek çıkmasıdır.
Glutene karşı gelişen otoimmün bir hastalıktır. Tip 1 diyabetli kişilerde toplum geneline göre daha sık görülebilir.
Sabaha karşı hormonların etkisiyle kan şekerinin yükselmesidir. Özellikle sabah ölçümlerinde yüksek değerlerle fark edilebilir.
Uzun süreli diyabette sinir ve damar etkilenmesine bağlı ayakta yara, enfeksiyon veya iyileşme sorunu gelişmesidir.
Diyabete bağlı böbrek hasarıdır. Erken dönemde idrar ve kan testleriyle takip edilebilir.
Diyabete bağlı sinir hasarıdır. Ayaklarda uyuşma, yanma, karıncalanma veya his azalması yapabilir.
Diyabete bağlı gözün retina tabakasında oluşan hasardır. Düzenli göz muayenesiyle erken saptanabilir.
Egzersizden, alkol alımından veya fazla insülinden saatler sonra ortaya çıkabilen kan şekeri düşüklüğüdür. Özellikle gece fark edilmesi zor olabilir.
Kan şekerinin gün içinde ne kadar dalgalandığını ifade eder. Sık iniş çıkışlar diyabet yönetimini zorlaştırabilir.
Bir besinin kan şekerini ne kadar hızlı yükseltebildiğini gösteren değerdir. Düşük, orta ve yüksek olarak sınıflandırılabilir.